O Warszawie

PAŁAC PACA NA MIODOWEJ

Pałac Paca na ul. Miodowej 15 swymi początkami sięga czasów Jana III Sobieskiego. Zbudowany bowiem został w latach 1691-97 według projektu królewskiego architekta Tylmana z Gameren dla księcia Dominika Mikołaja Radziwiłła, kanclerza wielkiego litewskiego.

Do początków wieku XIX przez przeszło 100 lat pałac był własnością rodziny Radziwiłłów. W latach 1762-75 mieszkańcem dzierżawionego wówczas pałacu był Michał Fryderyk Czartoryski, współzałożyciel Familii, krewny Stanisława Augusta Poniatowskiego. Król odwiedza pałac na Miodowej przynajmniej raz w tygodniu uczestnicząc w każdą środę na obiedzie u wuja (Michał Fryderyk Czartoryski był rodzonym bratem Konstancji, matki króla). To właśnie stąd wieczorem 3 listopada 1771 król, wracający karetą został napadnięty przez oddział konfederatów barskich. Ranny w głowę został uprowadzony poza obwałowania miasta. Porywacze, choć gwałtowni z początku, w czasie drogi „wykruszyli się” z obstawy, tak że przy królu pozostał tylko jeden z nich – Jan Kuźma. On to podobno, ulegając perswazjom króla, puścił go wolno w okolicach dzisiejszej ul. Powązkowskiej, a potem padł na kolana, prosząc o przebaczenie. O tym, że całe porwanie było sfingowane przez samego króla dla poprawy opinii o władcy wśród jego przeciwników politycznych mówi się nawet dzisiaj lecz dajmy temu spokój.

Wśród kolejnych osobistości jakie kiedykolwiek odwiedziły pałac znalazł się Książę Józef Poniatowski. W dniu 19.03.1801r. z okazji imienin księcia urządzono tu pierwszą warszawską maskaradę. 

W pałacu wystąpił publicznie z koncertem 8-letni Fryderyk Chopin a w roku 1829 w jednej z przyulicznych oficyn mieszkał przez 5 miesięcy Juliusz Słowacki, który przeniósł się stąd na ul. Elektoralną skąd miał znacznie bliżej do pracy w Pałacu Komisji Rządowej Przychodu i Skarbu na Placu Bankowym.

Ale wracając do historii Pałacu Paca. Otóż w latach 1807-1809 okupacji pruskiej, znajdował się w nim teatr, później koszary wojskowe i lazaret. W 1825 roku nowy właściciel generał Ludwik Michał Pac generał wojsk polskich przebudował nabytek w stylu klasycystycznym na podstawie projektu sprowadzonego w 1822r. z Włoch Henryka Marconiego.

Monumentalna, trójarkadowa i wygięta w łuk, symetryczna, klasycystyczna brama wjazdowa powstawała w 1825r. podczas przebudowy. Jej kształt nie jest przypadkowy. Patrząc przez bramę na pałac, mamy wrażenie, że stoi on prostopadle do ulicy Miodowej. Tymczasem jest to złudzenie optyczne celowo zaplanowane przez architekta. Frontowe oficyny wraz z bramą wjazdową, powstałe w latach 1824-1826 „wyrównały” położenie pałacu względem ul. Miodowej powodując, iż całe założenie, zgodnie z zasadami klasycystycznymi, „stanęło” równiutko przy ulicy podobnie jak inne, sąsiednie XVIII wieczne przyuliczne pałace.

pac brama.jpg

 

Architektura bramy odwołuje się do elementów architektury antycznej czego przykładem jest nisza ze sklepieniem wykończonym półokrągłą kopułą, której kasetonowe zdobienia nawiązują do kopuły rzymskiego Panteonu. W niszy bramy projektował Marconi ustawienie posągu, co nie zostało zrealizowane. Nawiązaniem do antyku jest także fryz z płaskorzeźbą autorstwa Ludwika Kauffmanna przedstawiający rzymskiego polityka, dowódcę wojskowego i konsula Tytusa Kwinkcjusza Flaminusa ogłaszającego uroczyście w 196r. p.n.e. na igrzyskach istmijskich w Koryncie wolność miast greckich. Jest to jedna z najlepszych klasycystycznych rzeźb w Warszawie. Rytmiczne trójdzielne rozmieszczenie figur ludzkich i zwierząt, zgodne z rytmiką trzech łuków bramy, tworzy typową dla klasycyzmu symetrię.

W 1835r. za czynny udział generała Paca w powstaniu listopadowym, jego majątek został skonfiskowany zaś sam Pac emigrował do Francji, Anglii, Włoch i wreszcie Turcji gdzie zmarł w sierpniu 1835r.

W latach 1848-1875 budynek był siedzibą Rządu Gubernialnego. Pałac zniszczono w czasie powstania warszawskiego, odbudowany został w latach 1948-1953. Autorami tej nieco luźnej rekonstrukcji są Henryk Białobrzeski i Czesław Konopka. Po odbudowie Pałac został siedzibą Ministerstwo Zdrowia.

Architektura.

O ile zewnątrz panuje niepodzielnie klasycyzm, oparty o renesans włoski, o tyle wnętrza obok klasycyzmu, przejawiały rodzący się historycyzm. W sumie pałac należał do najciekawszych i największych w Warszawie - liczył 230 sal i pokoi, po przebudowie rosyjskiej nawet 260.

SALA KOLUMNOWA – zajmuje centralną część pałacu i jak przystało na obiekt najbardziej reprezentacyjny jest najwyższa bo dwupiętrowa, monumentalna z potężnymi kolumnami korynckimi oraz krużgankami (galeriami). W swojej konstrukcji odwoływała się do słynnego gmachu Teatru Olimpijskiego w Vincenzy projektu XVI wiecznego włoskiego architekta Andrea Palladio. W  czasach, kiedy budynek był w rękach prywatnych (najpierw rodziny Radziwiłłów, a potem generała Ludwika Paca), pełniła rolę jadalni oraz sali balowej.Kiedy w 1875 r. przeniósł się tu sąd okręgowy Sala Kolumnowa pełniła funkcję sali rozpraw. To w niej odbywał się w 1890r. głośny proces o zabójstwo aktorki warszawskiej Marii Wiśniowskiej przez oficera huzarów, Aleksandra Barteniewa. Tu także w 1922r. miał miejsce proces Eligiusza Niewiadomskiego, zabójcy prezydenta Gabriela Narutowicza a w 1932r. – proces brzeski. Sala ta jest również znana z literatury, to w niej Bolesław Prus umieścił scenę licytacji kamienicy Łęckich, bohaterów powieści „Lalka”. Obecnie sala pełni funkcję sali konferencyjnej, czasem także koncertowej gdyż ma bardzo dobrą akustykę.

pac sala kolumnowa.jpg

 

SALA MAURETAŃSKA – niewielka, w kolorach złotym, pomarańczowym, niebieskim i zielonym, raczej ciemna i mało przytulna. W dużej części przetrwała ostatnią wojnę. Oryginalne są nawet znajdujące się tu meble np. oryginalny, intarsjowany cabinet. Była pierwotnie łazienką, dziś gabinetem konferencyjnym, tu minister przyjmuje wyjątkowych gości. Istotną cechą architektury arabskiej jest niezwykły rozwój dekoracji pokrywającej każdą powierzchnię przedmiotu niezależnie od materiału z jakiego został wykonany. Wobec zakazu przedstawiania zwierząt i ludzi, najczęstszą formą dekoracji był ornament roślinny i geometryczny, który przerodził się w arabeskę. I istotnie wszystkie ściany pokoju od podłogi i wraz z sufitem udekorowane zostały bardzo bogatym w zdobienia, geometrycznym, powtarzalnym dekoracyjnym wzorem w formie stylizowanej wici roślinnej, której towarzyszą pięknie wykaligrafowane wersety z Koranu. Ciekawostką sali jest fakt, iż podczas odbudowy sali po zniszczeniach wojennych zatrudnieni przy jej odbudowie nie znali języka arabskiego i wszystkie inskrypcje są zamontowane do góry nogami. Po obydwu stronach sali tzn. przy wejściu i w głębi sali, nieopodal niewielkiego okna zobaczymy tak charakterystyczne dla architektury islamskiej łagodne, półkoliste łuki podkowiaste wsparte na cienkich kolumnach o dość masywnych, bogato dekorowanych głowicach.

pac mauretanska.JPG

 

SALA GOTYCKA  - była kiedyś kaplicą pałacową. A swój wystrój zawdzięcza zdaniu Paca i Marconiego, którzy uznali, iż styl neogotycki będzie najbardziej godny, słuszny i właściwy z racji swojej doniosłości przy dekoracji sali pałacowej służącej skupieniu i modlitwie. Styl gotycki uważano bowiem za odpowiedni do budowy okazałych budynków użyteczności publicznej takich jak kościoły, ratusze czy zamki. Spośród budynków świeckich jako jeden z wczesnych przykładów architektury neogotyckiej w naszym kraju można wymienić inny pałac tegoż samego Paca – w Dowspudzie z 1820r. Największą ozdobą sali jest sufit ze sklepieniem gwiaździstym, żebra rozchodzą się promieniście tworząc zarys gwiazdy. To jedno z niewielu takich sklepień w Warszawie. Na ścianach między schodzącymi z sufitu, wyraźnie zaznaczonymi żebrami znajdują się wnęki w postaci sporych, gładkich płaszczyzn zwane blendami, których wnętrze pokrywane jest białym tynkiem. Wśród ozdób: łuki, laskowania, rozety, smukłe wieżyczki i okno gotyckie, wypełnione ongiś witrażem. Nad oknem - wimperga - dekoracyjne wykończenie w kształcie wysokiego trójkąta. śród ornamentów rzeźbiarskich pojawiają się motywy roślinne i zwierzęce z wykorzystaniem rodzimych wzorów, wykorzystujących powszechnie znane kształty np. winorośli, bluszczu, liści koniczyny, dębu czy najzwyklejszych polnych kwiatów. Obróbka detali rzeźbiarskich jest niezwykle staranna, nie ma znaczenia, czy element architektoniczny będzie mógł być podziwiany przez widza, czy też umieszczony wysoko ponad ziemią pozostanie niewidoczny w swoich szczegółach. Artysta tworzył na chwałę Boga.

SALA KASETONOWA – swoją nazwę zawdzięcza pięknej stuikowej dekoracji sufitu. Kasetony to prostokątne, modułowe zagłębienie w konstrukcji stropu zdobione w pałacu stiukowymi rozetami w formie kwiatów. Stiuk natomiast jest materiałem zdobniczym będącym mieszaniną gipsu, wapienia i drobnego piasku lub pyłu marmurowego. Ten mokry tynk szlachetny jest bardzo łatwy do formowania, natomiast bardzo szybko wysycha utrwalając nadany mu przez artystę kształty. Powyższa sala w Pałacu pełniła funkcję sieni, obecnie odbywają się w niej konferencje prasowe.