O Warszawie

ŚWIĄTYNIE LUTERAŃSKIE W WARSZAWIE

LUTERANIZM - doktryna teologiczna i chrześcijański ruch reformacyjny, zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI w. - za datę jego rozpoczęcia uważa się 31.10.1517r. gdy ten augustiański mnich sprzeciwił się publicznie praktyce sprzedaży odpustów zawieszając na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez, w których nie zaatakował samego odpustu, lecz wyjaśniał jego znaczenie oraz istotę pokuty. Luteranizm stanowi jeden z nurtów protestantyzmu i ewangelicyzmu.

Jego główne zasady to: odrzucenie dogmatów ustanowionych przez sobory i papieży z wyjątkiem wniosków czterech pierwszych soborów powszechnych; tylko Pismo Święte jest źródłem objawienia, głową Kościoła nie jest papież, ale Jezus Chrystus, będący jedynym pośrednikiem w zbawieniu, uznawane są jedynie dwa sakramenty: chrzest i komunia św.- podawana pod dwiema postaciami, Matkę Jezusa jako "błogosławioną między niewiastami" otaczają szacunkiem, lecz od tego szacunku daleko jest do czci, jaka należy się jedynie Bogu. Luteranie odrzucają kult świętych, praktykują spowiedź powszechną. Nie obowiązuje celibat.

W Polsce żyje ok. 80 tys. luteran, należą oni do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Największe skupisko wiernych w Polsce znajduje się na Śląsku Cieszyńskim. Warszawska społeczność ewangelicko-augsburska skupiała zawsze, oprócz rodzimych ewangelików, także przybyszów z Niemiec, Francji, Szwecji, czy Niderlandów. Byli to przede wszystkim rzemieślnicy różnych profesji (bardzo miastu potrzebni), przedstawiciele wolnych zawodów, artyści. Szczególnie duży napływ ewangelików-augsburskich do Warszawy miał miejsce w ciągu XIXw. W Warszawie są 2 parafie luterańskie:

kościół ewangelicko-augsburski pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego  (ul. Puławska tuż przy niedawno rozebranym Supersamie na Pl. Unii).

 

 

 

W 1902r. na skraju tzw. Pola Mokotowskiego, stanowiącego od dawna wojskowe tereny ćwiczebne, architekt Wiktor Junosza-Piotrowski wzniósł obok kompleksu koszarowego cerkiewną kaplicę św. Piotra i Pawła. Podczas l wojny światowej niemieckie władze okupacyjne zamknęły kaplicę. Po odzyskaniu niepodległości, decyzją Ministerstwa Spraw Wojskowych z dn. 18.05.1920r, przyznano ją ewangelikom. Konsystorz, w związku z powołaniem urzędu naczelnego kapelana wyznania ewangelicko-augsburskiego Wojska Polskiego postanowił urządzić w przejętej świątyni Ewangelicki Kościół Garnizonowy. Ówczesne władze Kościoła Prawosławnego nie wnosiły żadnych pretensji. Dokonano więc adaptacji świątyni. Uroczystość otwarcia i poświecenia nowej świątyni miała miejsce 09.01.1921r. Do 1923 r. w Ewangelickim Kościele Garnizonowym przy ul. Puławskiej 2/4 odbywały się również nabożeństwa dla wojskowych wyznania ewangelicko-reformowanego, przeniesione następnie do kościoła na Lesznie. Dla ewangelików wyznania ewangelicko-augsburskiego był to jedyny kościół garnizonowy w drugiej Rzeczypospolitej, służący za miejsce nabożeństw i obsługi duszpasterskiej żołnierzy i ich rodzin. Jego administrator, ks. sen. płk R. Paszko, rozwinął wszechstronną działalność na rzecz wyznawców w mundurach. Powołał m.in. do życia Koło Opieki nad Żołnierzem Ewangelikiem, zorganizował i wyposażył świetlicę i bibliotekę, a z czasem herbaciarnię w budynku parafialnym.

---------------------------------------------------------------------------

 

kościół Świętej Trójcy na pl. Małachowskiego.

 

 

W dniu 15.01.1777 r. ewangelicy warszawscy, głównie dzięki staraniom Piotra Teppera otrzymali przywilej królewski zezwalający na budowę kościoła. Król Stanisław August osobiście wybrał projekt autorstwa Szymona Bogumiła Zuga. Budowę jego rozpoczęto już 24.04.1777, a 05.05.1778 r. nastąpił uroczysty akt wmurowania kamienia węgielnego w miejscu gdzie miał stanąć ołtarz. W lipcu 1779 umocowano na szczycie latarni kościoła krzyż a w jego piedestale umieszczono pamiątkowe dokumenty. 30.12.1781 r. nastąpiło uroczyste otwarcie i poświęcenie. Była to największa i najwyższa budowla XVIII-wiecznej Warszawy: wysokość – 58 m, średnica rotundy – 33,4 m! Wnętrze wyglądało wówczas nieco inaczej niż dzisiaj. Według projektu Zuga ołtarz, ambona i organy umieszczone były w jednym pionie naprzeciw wejścia (zdjęcie obok). Okna kościoła dopiero pod koniec XIX w zaczęto ozdabiać witrażami. Ostatnie witraże w okrągłych okna założono w 1938 r. Gdy wybuchła II wojna światowa pierwsze pociski spadły na świątynię już 12 września. 16.09.1939 r. od bomb zapalających kościół stanął w płomieniach. Do wnętrza zawaliła się płonąca kopuła. Pożar strawił całe wyposażenie wnętrza. Po zakończeniu wojny, w 1945 r. powracający z wojennej tułaczki ewangelicy warszawscy przystąpili do odgruzowywania i odbudowywania swojej świątyni. Plany odbudowy sporządzone przez architekta Teodora Burszego zostały zatwierdzone, odbudowę prowadził komitet wybrany przez parafię. Ale w 1951 budynek kościoła został przejęty przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, które kontynuowało dalszą odbudowę z zamiarem przeznaczenia obiektu na salę koncertową. Do realizacji tych zamiarów nie doszło; pod koniec października 1956 roku zwrócono obiekt kościołowi i już 18.11.1956 r. odbyło się pierwsze nabożeństwo choć nadal trwały prace wykończeniowe i dopiero 22.06.1958 r. odbyła się uroczystość poświęcenia odbudowanego Kościoła Św. Trójc. W marcu 1961 r. poświęcono nowy ołtarz. W 1961r. dwa podłużne okna po obu stronach ołtarza ozdobiono witrażami, a ponad 20 lat później rozpoczęto kolejno okna podłużne wypełniać witrażami. Witraże zamontowano również w 5 okrągłych oknach. Wszystkie one powstały dzięki fundatorom, którzy sfinansowali to przedsięwzięcie. Po odbudowaniu kościoła, w 1958, Szwajcarska Pomoc Kościelna ofiarowała kościołowi organy, które umieszczono na drugiej kondygnacji balkonów nad wejściem. Miały służyć kościołowi „tymczasowo”, do czasu zamontowania nowych. Na realizację tego zamierzenia trzeba było czekać 40 lat – 22.03.1998 r. odbyło się poświęcenie nowych organów firmy Braci Hillebrand z okolic Hanoweru.